De ladder van koeling geeft aan waar je bij voorkeur op inzet om een gebouw koel te houden. Een koel gebouw begint bij een koele omgeving. In tweede instantie kan je maatregelen nemen om de warmte buiten te houden. Lees er op onderstaande pagina meer over.
De manier waarop een omgeving is ingericht, beïnvloedt zowel de buitentemperatuur van de buurt of wijk als de temperatuur in gebouwen. Materialen zoals baksteen, bitumen, asfalt en beton absorberen warmte en houden die langer vast. Daardoor zijn steden doorgaans warmer dan landelijke gebieden. Dit temperatuurverschil kan oplopen tot enkele graden, met uitschieters tot zeven à acht graden of zelfs meer tijdens hittegolven. Dit fenomeen staat bekend als het hitte-eilandeffect.
Kleine ingrepen in de omgeving kunnen al een groot verschil maken.
Groen heeft het meest verkoelende effect. Het verlaagt de omgevingstemperatuur door verdamping en schaduw. Bovendien kan groen de luchtstroming verbeteren en het energieverbruik verminderen.
Een natuurlijke inrichting biedt meerdere voordelen:
- Schaduw
Bomen kunnen plaatselijk voor een groot temperatuurverschil zorgen. Ze bieden schaduw aan gebouwen en straten, waardoor die minder warmte opnemen en reflecteren. Dit helpt om de omgeving ook ’s nachts beter af te koelen. Daarnaast vermindert schaduw de opwarming van gevels, daken en ramen, zodat er minder warmte binnendringt.
- Verdamping
Een natuurlijke, groene inrichting helpt om de omgeving koeler te houden, omdat planten water verdampen en zo de temperatuur verlagen. Deze koelere omgeving helpt gebouwen ’s avonds en ’s nachts beter af te koelen door ze intensief te verluchten.
- Zomerbriesje
Schaduw en groen zorgen voor verkoeling, maar er is nog een voordeel: een natuurlijke inrichting bevordert de luchtstroom. Dit helpt om de warmte te verspreiden en de omgevingstemperatuur te verlagen. Een zacht briesje zorgt bovendien voor een aangenamere gevoelstemperatuur en helpt het lichaam overtollige warmte kwijt te raken.
- Energieverbruik
Bomen werken als natuurlijke airco’s. Ze verminderen de nood aan technische koelingssystemen, wat energie bespaart. Dit is een win-win, want airco’s en lucht-luchtwarmtepompen versterken het hitte-eilandeffect. Ze warmen de omgeving verder op.
Daarnaast biedt een groene omgeving kinderen de kans om op warme dagen in een koelere omgeving buiten te spelen. Dat is niet alleen goed voor het mentale welzijn, maar heeft ook tal van andere gezondheidsvoordelen. Groen vermindert stress en helpt bij het herstel ervan. Het stimuleert ontmoetingen tussen mensen en zorgt voor gevarieerder spel van kinderen. Bovendien nodigt een groene omgeving uit om te bewegen en draagt ze bij aan de biodiversiteit.
Hou warmte buiten en laat koelte binnen
Ventileer en verlucht
Ventileer en verlucht intensief zolang het buiten koeler is dan binnen. Hou ramen en deuren gesloten zodra het buiten warmer is dan binnen.
Beperk het gebruik van hitteproducerende toestellen
Verminder de interne warmtebronnen en kies voor energiezuinige apparaten.
Pas het gebouw aan
Natuurlijke schaduwelementen
Zorg voor verkoeling met groen en plaats bomen en planten op slimme plekken om fel zonlicht tegen te houden. Vooral loofbomen zijn aan te raden omdat ze in de zomer veel bladeren hebben en schaduw geven. In de winter, wanneer ze hun blad verliezen, kan de invallende zon voor extra warmte en daglicht zorgen.
Voorzie buitenzonwering en overstekken
Buitenzonwering en goed geplaatste overstekken (een overstek is een horizontaal vlak dat schaduw werpt over een raam) zijn zeer effectief om te voorkomen dat de zon rechtstreeks via ramen naar binnen schijnt.
Zonwering kaatst zonlicht en warmte terug, waardoor de binnentemperatuur lager blijft.
(Ver)bouw duurzaam en klimaatbestendig
De beste manier om oververhitting in een gebouw te voorkomen, is door slim en klimaatbestendig te bouwen of verbouwen. Dat zorgt niet alleen voor beter comfort, maar is op lange termijn vaak ook goedkoper. Bespreek deze aandachtspunten met je architect als je een nieuwbouw plant of je gebouw wil aanpassen om het bestand te maken tegen hitte.
Koeling
Als je alle maatregelen hebt genomen om de warmte buiten te houden (zoals buitenzonwering, groenaanleg, isolatie en ventilatie), dan kan je kijken naar manieren om je gebouw te koelen zonder extra energieverbruik of warmteproductie.
Bij nieuwbouw of verbouwingen kan je kiezen voor een systeem dat zowel kan verwarmen als koelen, zoals een warmtepomp. Er bestaan ook technieken die gebruikmaken van koude lucht uit de bodem of uit water, waardoor gebouwen fris blijven zonder veel energie te verbruiken.
Airco is de minst aanbevolen oplossing, zowel op het vlak van energie, milieu, klimaat als gezondheid. Airco verbruikt veel energie en blaast warme lucht naar buiten, waardoor de omgevingstemperatuur stijgt en er juist méér nood aan verkoeling ontstaat.